Power BI DAX Nedir? Formüller ve Kullanım Alanları

Power BI DAX nedir? DAX, veri modelinden hesaplama üretmek için kullanılan formül dilidir. Örneğin Toplam Satış = SUM(Satislar[Tutar]) ölçüsü, rapordaki ürün, tarih veya bölge filtresine göre yeniden hesaplanır. DAX ayrıca hesaplanmış sütunlar ve hesaplanmış tablolar oluşturur.

DAX Nedir ve Power BI’da Ne İşe Yarar?

DAX, “Data Analysis Expressions” ifadesinin kısaltmasıdır. Power BI içindeki tablo, sütun ve ilişkileri kullanarak yeni hesaplamalar üretir. Excel formüllerine benzer bir yazımı vardır; ancak rapor filtrelerini ve veri modelinin yapısını da hesaba katar.

Bir ölçü, rapor görselinin bulunduğu bağlama göre sonuç verir. Ürün filtresini değiştirdiğinizde satış toplamı da değişir. Aynı ölçüyü bölge, tarih veya kategori kırılımında kullanabilirsiniz.

DAX ile satış toplamı, sipariş başına ortalama ve büyüme oranı gibi göstergeler oluşturulur. Hesaplamanın doğru çalışması için tablo adlarını, sütun türlerini ve model ilişkilerini kontrol edin. DAX, raporun veri görselleştirme aşamasındaki sayısal sonuçları üretir.

DAX’ta Filtre Bağlamı ve Satır Bağlamı

Filtre bağlamı, ölçünün hangi kayıtlar üzerinde hesaplandığını belirler. Dilimleyici, sayfa filtresi, görseldeki satır ve sütunlar bu bağlama katkı sağlar. Bu nedenle aynı ölçü, farklı görsellerde farklı değerler gösterebilir.

Satır bağlamı, formülün belirli bir kayıt üzerinde çalışmasını sağlar. Hesaplanmış sütunlar oluşturulurken her satır ayrı değerlendirilir. Satış Yılı = YEAR(Satislar[Tarih]) ifadesi, her satış kaydındaki tarihten yıl bilgisini çıkarır.

Tablolar arasındaki ilişki, filtrelerin model içinde nasıl ilerleyeceğini belirler. Ürünler tablosundaki bir ürün seçimi, ürün anahtarı üzerinden Satislar tablosundaki kayıtları sınırlar. Ölçünün beklenmeyen sonuç vermesi durumunda ilişki yönünü ve anahtar alanlarını inceleyin.

Ölçü, Hesaplanmış Sütun ve Hesaplanmış Tablo

DAX’ta üç temel bileşen kullanılır: ölçü, hesaplanmış sütun ve hesaplanmış tablo. Ölçü sonucu rapor sorgulanırken üretir. Hesaplanmış sütun ve hesaplanmış tablo ise model yenilendiğinde hesaplanır ve modelde saklanır.

Filtreye göre değişen toplamları ölçü olarak tanımlayın. Sütunları, satır başına değer gerektiğinde veya kategorileri sıralamak istediğinizde kullanın. Hesaplanmış tabloları, model içinde ayrı bir veri kümesine ihtiyaç duyduğunuz durumlarda tercih edin.

Temel DAX Formülleri Nasıl Yazılır?

Aşağıdaki ölçü, Satislar tablosundaki Tutar sütununu toplar. Ölçünün adı eşittir işaretinin solunda, DAX ifadesi sağında bulunur. Tablo veya sütun adınız farklıysa formülü modelinizdeki adlara göre düzenleyin.

Toplam Satış = SUM(Satislar[Tutar])

Sipariş başına ortalama tutarı hesaplamak için toplam satışı, tekrarsız sipariş numarası sayısına bölün. DIVIDE işlevi, paydanın sıfır olduğu durumlarda bölme işlemini güvenli biçimde yönetir.

Ortalama Sipariş Tutarı = DIVIDE([Toplam Satış], DISTINCTCOUNT(Satislar[SiparisNo]))

Satır düzeyinde yıl bilgisi üretmek için hesaplanmış sütun ekleyin: Satış Yılı = YEAR(Satislar[Tarih]). Bu sütun her satış kaydına bir yıl değeri yazar. Rapor filtresine göre değişen toplam ve ortalamaları ölçü olarak tanımlayın.

DAX ile Power Query Arasındaki Fark

Power Query, veriyi modele almadan önce içe aktarma, temizleme ve dönüştürme işlemlerini yönetir. Power Query içinde M dili kullanılır. DAX ise modele yüklenen tablolardan ölçü, hesaplanmış sütun ve hesaplanmış tablo üretir.

Boş satırları temizlemek, sütun türünü değiştirmek veya kaynakları birleştirmek için Power Query kullanın. Seçilen bölgeye göre güncellenen toplam satış için DAX ölçüsü yazın. Veritabanından veri çekme görevinde SQL kullanılabilir; SQL ile DAX farklı aşamalara hizmet eder.

DAX Öğrenirken Sık Yapılan Hatalar

İlk ölçülerinizi yazarken önce göstergenin tanımını belirleyin. Ardından doğru tabloyu, sütunu ve ilişkiyi seçin. SUM, COUNTROWS ve DIVIDE işlevleri temel rapor hesaplamaları için sık kullanılan başlangıç seçenekleridir.

• Ölçü yerine hesaplanmış sütun kullanmak: Filtreye göre değişen toplamlar için ölçü oluşturun.
• Satır sayısını sipariş sayısı sanmak: Sipariş adedinde SiparisNo alanını DISTINCTCOUNT ile sayın.
• Model ilişkisini kontrol etmemek: Ürün ve satış tablolarındaki anahtar alanlarını inceleyin.
• Payda sıfırını hesaba katmamak: Bölme işlemlerinde DIVIDE kullanın.
• Toplam satırını satır toplamlarıyla eşitlemek: Ölçü, toplam bağlamında ifadeyi yeniden değerlendirir.

Excel formüllerine aşina olmanız bazı işlevleri tanımanızı sağlar. DAX sonuçlarını doğru yorumlamak için satır bağlamı ile filtre bağlamını ayrı düşünün. Veri analizi sürecinde hesaplama tanımını yazılı hâle getirmek, ölçü seçimlerini denetlemeyi kolaylaştırır.